Opis
Żyjemy w czasach, w których pieniądz zmienia się szybciej niż nasze wyobrażenia o nim. W ciągu jednego pokolenia przeszliśmy od gotówki i okienka w banku do płatności zbliżeniowych, kryptowalut, stablecoinów i projektów cyfrowego euro. Zrozumienie tego, czym pieniądz właściwie jest i jak się zmienia, przestało być zajęciem dla wąskiej grupy specjalistów. Stało się warunkiem sprawnego funkcjonowania we współczesnym świecie – także w bardzo praktycznym sensie: ochrony własnych oszczędności, oceny ryzyka oraz rozumienia decyzji banków centralnych i rządów.
Ta książka powstała z pewnej przekory. W czasach, gdy coraz więcej osób swoje pytania – o inflację, o złoto, o bitcoina, o przyszłość dolara – kieruje do chatbotów i modeli sztucznej inteligencji, postanowiłem porozmawiać z człowiekiem. Z kimś, kto swoje życie zawodowe poświęcił właśnie tym zagadnieniom, kto zna literaturę i źródła, ale też potrafi powiedzieć: „tego nie wiemy”, „dowody są niejednoznaczne”, „moje poglądy zmieniają się co pewien czas”. Doktor habilitowany Paweł Marszałek jest naukowcem, skupionym na badaniu systemów pieniężnych, historii monetarnej i polityki pieniężnej, a jednocześnie rozmówcą, który nie ucieka od pytań niewygodnych. Uznałem, że jego przemyślenia warto przybliżyć szerszemu gronu, ale nie w formie podręcznika, lecz rozmowy, w której wolno się dziwić, dopytywać i spierać.
Rozmowa ma jeszcze jedną zaletę, której nie daje żadne wyszukiwanie odpowiedzi: pozwala zobaczyć, jak myśli ktoś, kto zna nie tylko wnioski, ale i stojące za nimi wątpliwości, kto potrafi wskazać, gdzie kończą się dowody, a zaczyna interpretacja.
Wychodzimy od genezy – czyli od sporu o to, czy pieniądz wyrósł z barteru, czy raczej z długu i glinianych mezopotamskich tabliczek, oraz od pytania, na ile pieniądz jest umową społeczną, a na ile narzędziem władzy. Potem przechodzimy do systemu waluty złotej: jak naprawdę działał, dlaczego złoto rzadko krążyło w obiegu, co zawdzięczamy „pięknej epoce”, ile zapłaciły Polska i Wielka Brytania za wierność zbyt ambitnym parytetom. Kolejny blok to kreacja pieniądza: rezerwa cząstkowa, pieniądz endogeniczny, wymogi kapitałowe, gwarancje depozytów i pokusa nadużycia, a także pytanie, czy „dodruk” to w ogóle właściwe słowo. Następnie przyglądamy się dolarowi: jak zdobył pozycję hegemona, co Amerykanom daje, a co odbiera, czym jest dylemat Triffina i dlaczego obecnie brakuje przekonującego pretendenta do roli następcy dolara. Piąty blok poświęcamy kryptowalutom i cyfrowym walutom banków centralnych – od przykładu Salwadoru po cyfrowego juana i cyfrowe euro. Podejmujemy też temat obaw o inwigilację i kontrolę. Szósty to spekulacja o przyszłości: stablecoiny, DeFi, tokenizacja złota, koncepcja Bretton Woods III. Ostatnia część dotyczy finansów osobistych. Tu już ja (Wojtek) zebrałem syntetycznie najważniejsze informacje, co te zmiany oznaczają dla obligacji, akcji, kruszców, nieruchomości i dla cierpliwości inwestora w świecie cyklicznych fal płynności.
